محمد سعيد جانب اللهى
263
پزشكي سنتى و عاميانه مردم ايران با نگاه مردم شناختى ( فارسى )
چند دانه گندم يا جو را در دست داشت و به هر دانه يك الحمد مىخواند و از جلو صورت بيمار رها مىكرد . بيمار درحالىكه كاسهء آب را نزديك لبهاى خود داشت دانه گندم در آب مىافتاد تا هفتبار اين عمل تكرار مىشد . بعد به بيمار توصيه مىشد كه مقدارى از آب بخورد و بقيه را از بالاى سر به پشت بريزد . با اين طريق سرخى چشم بر طرف مىشد ( افشار سيستانى : 317 ) . گلمژه : در كرمان براى رفع آن نزديك غروب رو به قبله با هفت تكه گوشت كوچك أ لم نشرح مىخوانند . اين عمل را باداف كردن گويند ( ستوده : 156 ) . گوشدرد : در ايرانشهر ملا براى بيمار دعا و تعويذ مىنويسد ( جانب اللهى ، 1381 : 254 ) . سياهسرفه : در ميبد دعاى مخصوص را روى پوست كدو گرگ ( كدو قليانى ) مىنويسند و آن را به گردن بچه مىآويزند ( تحقيقات ميدانى مؤلف ) . در خراسان نيز به همين شيوه عمل مىكنند ( شكورزاده : 261 ) . در شيراز روى پوست كدو سوره الحمد و قل هو اللّه را مىنويسند و به گردن بچه مىاندازند ( همايونى ، 1353 : 41 ) . در سروستان روى پوست كدويى مىنويسند : « اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ » * و پوست كدو را به گردن بچه مىآويزند ( همايونى ، 1371 : 473 ) . در اصفهان روى كدوى صراحى دعاى حتى بلغت الحلقوم مىنويسند و به گردن بچه مىآويزند ، گل كدو نيز براى درمان سياهسرفه مفيد است ( نفيسى : 61 ) . سرخك : در خراسان روز نهم هفت آيه از سورهء مباركه يس معروف به هفت مبين را مىخوانند و به مهر نماز فوت مىكنند و مهر را روى پلك بچه مىگذارند تا باد سرخك را از چشم او بيرون بكشد يا آنكه انگشتر عقيقى كه روى آن نام پنج تن نقش شده است ، بر پشت پلكهاى بچه مىكشند و به اصطلاح چشم او را مهر مىكنند تا دانههاى سرخك به چشم او صدمه نزند ( شكورزاده : 268 ) . پيشگيرى از سقط : در ايرانشهر زن حامله را نزد ملا مىبرند ملا هفتبار سورهء انا انزلنا را مىخواند و هربار در آب مىدمد ، سپس زن مقدارى از آن آب را مىخورد و مقدارى در گريبانش مىريزد تا به شكم برسد و بقيه را به پشت زن حامله مىپاشند . اين عمل سه روز تكرار مىشود ( جانب اللهى ، 1381 : 261 ) . ترس : در بافق براى بر طرف نمودن ترس بچهاى كه ترسيده ملا ( دعانويس ) غربالى جلوى بچه مىگيرد و از پشت غربال به غربال آب مىپاشد و دعا مىخواند ، دعايى نيز در كاغذ مىنويسد كه بايد در پارچهاى بپيچند و تا يك ماه به لباس بچه بياويزند ( جانب اللهى ، 1384 : 126 ) .